Văn - Truyện ký

      Năm 1963 tôi được bổ về HoàngDiệu. Sự vụ lệnh trên tay, leo lên chiếc xe đò cọc cạch chạy hàng mấy trăm cây số về BaXuyên, qua 2 chuyến bắc bờ xa mút mắt.. chiếc xe lôi đạp bỏ tôi xuống con hẻm sau lưng trường, ngôi nhà mái ngói rêu xưa, nõi thằng bạn đang ở trọ… Ở đây tôi gặp và biết thêm Hưởng Toán, Sơn Lý Hóa, Thiên Nhạc, Thiện Vẽ.. Buổi tối theo bạn bè ra Cầu Quay uống càphê, tỉnh lỵ buồn hiu với những ngọn đèn đỏ quạch dọc theo đường Hai Bà Trưng, nhìn xuống dòng sông nước đục ngầu…Một tuần chờ trường xếp thời khóa biểu, tôi phụ trách vài lớp không đi thi: 2 đệ tam, 2 đệ ngũ.. Đêm nằm nghe tiếng tắc kè kêu não nuột, thêm nãn lòng khi nghĩ đến chặng đường hun hút sắp tới. Sàigòn xa lắc xa lõ.. Có lẽ lúc đó tôi chưa gặp em. Mà em đang ở đâu vậy? Chắc là đang nhảy dây, búng thung ở một sân trường tiểu học nào đó trong tỉnh lỵ này..

    Rồi đổi thay đột ngột khi tôi có quyết định về trýờng NDC MỹTho. Lại khăn gói rời Sóc trăng, đến một nõi cũng chýa từng biết. Hoàng Diệu không để laị trong tôi nỗi nhớ nhung nào, trừ lòng ray rức vì lời hứa với HT rằng mình sẽ dạy chung trýờng với hắn…

    Dòng đời cứ thế lôi tôi trôi bồng bềnh theo những biến động của xã hội.. Cuối năm 75 lang thang ở SG, tình cờ biết em khi cùng anh bạn cũ ghé thăm cô học trò ruột của hắn. Căn phòng chật hẹp nghèo nàn, em mới lên thành phố đi làm với đồng lưõng ít ỏi và nổi khát khao được vào đại học. Ngồi nghe 2 thầy trò nhắc về Sóctrăng, về HoàngDiệu, em ríu rít kể về lũ bạn bè nghịch như quỷ sứ, về thị xã chứa đựng cả trời kỹ niệm tuổi thõ …Mắt em rực sáng, nụ cười em rộn rã hồn nhiên. Em nói về ước mõ cháy bỏng, về ưu tư trước khó khăn buổi giao thời…Ra về tôi mang theo nụ cười có 2 cái răng thỏ to đùng của em, mang theo tuổi trẻ khát vọng đầy ắp lý tưởng em vừa chuyển sang. Tôi chợt thấy mình cằn cỗi trước mạch sống dâng trào của thế hệ mới...

    Dòng đời lại cuốn phăng tôi đi xa xứ, 10 năm, 20 năm biền biệt. Thỉnh thoảng gởi thư về thằng bạn cũ, tôi hỏi thăm cô học trò nhỏ bây giờ ra sao, hắn ậm ờ ậm ừ, có tin từ Sóctrăng nói em výợt biên, rồi ở tù và chết mất xác ở đâu đó ! Dấu chấm than buồn hiu kết thúc thân phận nhỏ nhoi ở tuổi đôi mýõi tuyệt vời nhất, tôi thẩn thờ mỗi khi nghĩ đến em, khuôn mặt rạng rỡ với nụ cười hồn nhiên răng ..thỏ, dáng gầy yếu mảnh mai mà chí khí ngất trời…

    Rồi như truyện cổ tích, cô Tấm trong trái thị chợt hiện ra , cuộc hội ngộ bất ngờ khi em họp mặt trong nhóm cựu học sinh Hoàng Diệu năm 2003. Cú điện thoại của ngýời bạn đã khiến tôi hăm hở bay về, đột ngột nhý lần gặp em đầu tiên, không hẹn hò báo trýớc, cũng 2 ông thầy với cô học trò trong căn nhà nhỏ xíu nghèo nàn, em cũng lăng xăng nấu cõm đãi khách, cũng nói cười ríu rít nhý cách đây hai mươi mấy năm. Em hào hứng kể về HoàngDiệu của em, về thầy cũ, về bạn bè lớp học khóa 68-75, về những con đýờng có cái tên rất thõ, rất nhạc mà em và bạn bè đã gọi. Đýờng Giao Hạ hai hàng phýợng đỏ rực bên hông dinh cũ, đường Hoàng Thị ngập lá vàng lúc chớm thu.. Em đưa tôi xem những tấm ảnh vàng ố cũ mèm, bạn bè thời đi học, ai cũng ngây ngô, dễ thưõng cách gì, khung cảnh trýờng HoàngDiệu với những cây còng cổ thụ rợp mát, có hồ sen ở giữa sân trýờng…Những kỹ niệm học trò thân thiết mà dư âm còn mãi đến bây giờ. Qua bao nhiêu năm tháng đổi thay mà em vẫn khý khư ôm giữ cuốn album ngã màu với cả trời thưõng nhớ…Em kể lần đầu tiên em về thăm lại Sóctrăng sau mýời mấy năm trôi sông lạc chợ, xa vắng quê nhà, đến gỏ cửa từng người bạn cũ, ai cũng dang tay đón em bằng tất cả thân tình chờ đợi, bạn bè chở em đến cổng trường, đứng tần ngần ngoài cửa lớp, nhìn những tà áo dài trắng thấp thoáng, những gưõng mặt hồn nhiên ngây ngô giống mình ngày trước..em đã bật khóc. Nhà em trong con hẻm nhỏ đã đổi chủ, Ba Mẹ em qua đời khi không có em bên cạnh.., phố chợ náo nhiệt hơn, đường Giao Hạ cây trơ cành trụi lá, gốc phượng già không đủ sức trổ bông để cho lũ học trò những vần thõ ngẫu hứng, bạn bè tứ tán khắp nõi, đứa còn đứa mất, có ngýời thành đạt và cũng có kẻ lang thang… Thời gian đăng đẳng với biết bao biến cố đau thương dồn dập đời em, vậy mà em vẫn đứng dậy, vững vàng, tự tin như chưa bao giờ vấp ngã, chưa bao giờ gặp bất hạnh. Tôi nhớ tới câu thõ của ai đó khi nghĩ về em lúc này “….và chắc thế em õi- em vẫn sống!” Một lần nữa tôi lại ngã đầu cảm phục em, em đã kiên cường ở lại, trong khi tôi bỏ ra đi…

   Như một kết thúc có hậu, lần đầu tiên em làm cô dâu ở tuổi 50, hôn lễ do bạn bè tổ chức, ấm cúng và cảm động. HoàngDiệu tuổi trẻ của em đứng đó không xa, đang chúc mừng hạnh phúc muộn màng , em hồn nhiên rạng rở giữa bạn bè , tưởng như quá khứ xót xa chưa từng dẫm lên cuộc đời em….

Văn - Truyện ký

     Thời trước, khi thực dân Pháp còn xâm chiếm nước ta,chúng áp dụng chính sách ngu dân để cai trị dân ta,Mỗi quận,chúng chỉ mở Trường Sơ học ( École Élémentaire) còn mỗi tỉnh chỉ có đến Trường Tiểu học (École primaire). Chương trình học tất cả các môn đều bằng Tiếng Pháp thậm chí Chính tả Việt ngữ cũng phải gọi là Dictée Annamite. Giáo viên phần lớn là người Pháp một số ít nười Việt nhưng phải dạy bằng Tiếng Pháp.

    Cả vùng Nam Bộ chỉ có 3 nơi có trường trung học: Saigon (Pétrus Ký), Mỹ Tho ( Collège de My tho)và Cần Thơ ( Collège de Cantho), nhưng chỉ đến cấp 2. Sau đó, do các nhà trí thức đấu tranh nên chúng nâng dần lên Cấp 3 (Lycée) ở Saigon và Mỹ tho Vì lẽ đó, số người được đi học không có bao nhiêu. Thi lại càng khó. Đầu thế kỷ XX số người đậu Diplôme (hết cấp 2) mỗi tỉnh chỉ đếm được trên đầu ngón tay chớ nói chi đến Tú tài I,II lại càng hiếm

    Đến khi phong trào đòi mở mang học vấn, chúng mới mở đến bậc Cao Đẳng ở Hà nội, chớ nước ta chưa có bậc Đại học. Ở trong Nam , số người được ra Hà Nội học Cao đẳng rất hiếm. Phụ nữ Hà Thành kén chồng bằng câu:”Phi Cao đẳng bất thành phu phụ”

    Lúc tôi mới biết đi học, nước ta vẫn còn giảng dạy bằng Tiếng Pháp

    Tôi còn nhớ, hồi tôi còn nhỏ khi mới lần đầu bước đến trường câu đầu tiên xưng danh với thầy phải bằng Tiếng Pháp: “Comment t’appelle-tu?” Phải trả lời: “Je m’appelle..AN…”

    Khi cầm tập vở để học thì phải ghi:

École primaire de……
Classe de Préparatoire B
Cahier de…Devoirs…..
Appartenant à…An Phan Quang……….
Année scolaire 1949-1950…

    Vào lớp,các môn học là Écriture, Lecture,Vocabulaire,Grammaire,Orthographe,Mathématique, Histoire, Géographie…

    Sau Cách Mạng Tháng Tám 1945,Chính Phủ Việt Nam Dân Chủ Cộng Hoà chủ trương xóa dốt và dạy dân chúng học Chữ Quốc Ngữ.Tại các vùng tạm chiếm, chính quyền cũng ảnh hưởng phong trào thay đổi Chương trình Phápbằng Chương trình Việt dần dần từ Lớp Một đến Lớp Mười Hai nhưng cũng gọi theo cách của người Pháp( Lớp Năm, Lớp Tư,Lớp Ba,Lớp Nhì ,Lớp Nhứt rồi Đệ Thất, Đệ Lục, Đệ Ngũ, Đệ Tứ .Thi đậu Trung học Đệ nhất cấp mới vào lớp Đệ Tam. Hết Đệ Nhị thì thi Tú Tài I.Đậu Tú Tài I mới được học Lớp Đệ Nhứt để thi Tú Tài II.Thời nầy,thi đậu Tú Tài II rất khó khăn là cố gắng của các bậc cha mẹ . Còn có con em học Đại Học là điều hiếm hoi thậm chí cả tỉnh chỉ có vài người

     Ở Miền Nam , Đại Học ĐàLạt của Thiên Chúa Giáo lập từ trước năm 1960 nhưng không được phổ biến rộng rãi. Đại Học Saigon do chính quyền Saigon lập với số sinh viên ít ỏi. Lúc đầu chỉ gồm Đại học Khoa học, Đại học Văn Khoa, Đại học Luật Khoa rồi kế đến Đại Học Y Dược, Đại Học Sư Phạm, Về sau có thêm Cao Đẳng Nông Lâm Súc,Đại Học Kiến trúc. Trung Tâm Kỹ Thuật Phú Thọ giảng dạy bậc Trung cấp sau mới nâng lên bậc Đại học

      Trước kia,Đại Học Saigòn toàn giảng dạy bằng tiếng Pháp .Từ năm 1962 mới chuyển sang giảng dạy bằng Việt ngữ.Tất cả thầy,cô là Việt Nam phải dạy bằng Tiếng Việt trừ những thầy cô là người nước ngoài thì chương trình giảng dạy mới dùng Tiếng Pháp hoặc Tiếng Anh.Trong điều kiện giảng viên có trình độ phần lớn là người nước ngoài thì sinh viên Việt nam phải cố gắng nghe giảng. .

     Giai đoạn chuyển tiếp nầy sinh viên học theo chương Việt thật vất vả khi phải nghe thầy cô người nước ngoài giảng nhưng rồi cố gắng cũng quen dần.. Đối với các môn thầy cô là người nước ngoài , sinh viên có thể làm bài bằng Tiếng Việt nếu không viết được Tiếng Anh hoặc Tiếng Pháp

      Kế đến, có Đại Học Huế. Năm !966 Đại Học Cần thơ mới chính thức được thành lập. Kể từ đó, việc học hành ở bậc Đại Học ở miền Tây Nam Bộ mới được phổ biến..học sinh Miền Tây mới có cơ hội được ngồi ghế giảng đường Đại Học.

     Sau ngày Miền Nam hoàn toàn giải phóng, thì các trường Đại Học được mở rộng.Cho đến nay cả nước ta có trên ba trăm trường Đại học,Cao đẳng và dĩ nhiên số sinh viên tăng lên không biết gấp mấy lần. Thế mới gọi là đổi đời chứ.

      Sinh viên Việt Nam hiện nay không lo chuyện ngoại ngữ vì thầy cô ở các trường Đại Học đều dạy bằng Việt ngữ . Chữ Việt có khả năng diễn đạt mọi lãnh vực văn hóa ,triết học, khoa học. Những thầy cô dạy các môn Tiếng nước ngoài cũng đều phải sử dụng Việt ngữ.Sinh viên nước ta cũng như sinh viên các nước độc lập được học bằng tiếng mẹ đẻ của mình chớ không như chúng tôi ngày xưa phải học tiếng Pháp trước khi học Tiếng Việt là tiếng mẹ đẻ.Việt Nam độc lập là đây, độc lập trong chữ viết, độc lập trong tiếng nói trên trường quốc tế.

     Sau khi học xong Đại Học ở Saigon với Bằng Cử Nhân , tôi về Sóc trăng day học .Như vậy lúc bấy giờ coi như có trình độ .Cho đến ngày hưu trí sau hơn 40 năm giảng dạy ,khi rời bụt giảng, tôi vẫn như xưa..

Lớp học trò lớn của tôi hiện nay phần nhiều đã gần năm mươi , có người còn lớn tuổi hơn.Hầu hết đều tốt nghiệp từ các trường Đại Học Việt Nam , đa số đều thành đạt và còn được giữ nhiều trọng trách trong Đảng và trong bộ máy nhà nướcCó người làm Bí Thư Tỉnh ủy, có người làm Chủ Tich Tỉnh, Chủ Tịch Huyện hoặc Giám Đốc Sở.Nhiều em có chuyên môn trong lãnh vực khoa học như Kỹ sư, Bác sĩ và có nhiều đóng góp tích cực cho xã hội

     Trong số những người thành đạt có những em đạt được học vị cao hơn tôi ngày xưa như Thạc sĩ, Tiến sĩ Những đóng góp và cống hiến trong các lãnh vực khoa học của thế hệ sau tôi cho xã hội và nhân dân to lớn nhiều lần hơn thế hệ tôi khi các em nầy được giữ cương vị then chốt quan trọng trong xã hội như Bí thư Chủ Tịch,Giám Đốc, Anh Hùng Lao động, Thạc sĩ, Tiến sĩ….

    Ngoài ra, còn phải kể đến những em gốc Hoàng Diệu đã sang nước ngoài đậu được Ph.D, M.A làm rạng danh cho học trò Hoàng Diệu Sóc trăng

    Vinh danh những học trò thành đạt.Quả thật, học trò tôi bây giờ hơn tôi rất nhiều ,đúng như câu:

“ Con hơn cha nhà có phước, học trò hơn thầy xã hội được nhờ”

                                                                                                              Thầy Phan Quang An

Văn - Truyện ký

      Các cô thầy trước 75 nay không còn ai ở trường Hòang Diệu vì tuổi lớn và nhiều nguyên nhân khác. Một số cô thầy ra nước ngòai, một số thầy cô đã mất, nhiều thầy cô về quê, về Sài Gòn sinh sống…Ba mươi mấy năm rồi, thỉnh thỏang tôi cũng nghe được tin về cô thầy này hoặc đôi khi gặp thầy cô khác, nhưng ngày càng hiếm hoi. Bởi vậy, chiều qua bắt điện thọai nghe giọng nói hết sức thân quen: “Em khỏe không?”, tôi cảm thấy trong lòng dâng lên niềm vui bất chợt.

     Thời trung học không biết sao tôi thích học môn quốc văn và tóan. Bởi vậy những cô thầy dạy tôi hai môn này tôi có quan tâm hơn, nhớ nhiều hơn, có nhiều kỷ niệm hơn. Thật ra lúc đó cuộc sống khó khăn, tôi vừa học vừa bương chải với đời, nên có thời gian đâu mà gần gủi, tiếp xúc nhiều với cô thầy (nói chi thời gian đâu mà thong thả rong chơi như các bạn khác có hòan cảnh tốt), nên có chú ý nhiều tới cô thầy dạy môn học mình thích, cũng ở chỉ mức hơn so các cô thầy khác một chút! Những thầy dạy quốc văn và tóan từ lớp 9 tới lớp 12 tới nay tôi vẫn còn nhớ và có liên hệ, tiếp xúc nhiều hơn các cô thầy khác. Người điện thọai hỏi thăm tôi nói trên là giáo sư hướng dẫn và dạy môn quốc văn lớp tôi, lớp 9A4 khóa học 1971-1972, thầy Phạm Văn Phái. Tôi sử dụng từ cũ “giáo sư hướng dẫn” cho phù hợp bối cảnh lúc đó.

    Hồi đó, ở tuổi mới lớn, nhiều mộng tưởng, nhiều bạn đang mơ làm thơ tình và len lén nhìn con gái thướt tha với tà áo dài trắng ở những lớp ngang cấp gần đó, riêng tôi lại lo bay bỗng với những vần thơ hào sảng của Nguyễn Công Trứ, những câu thơ ngạo đời của Cao bá Quát, những bài thơ Đường trào phúng lẫn trữ tình của Nguyễn Khuyến… Rồi còn thơ Trần Tế Xương, Tôn Thọ Tường, Phan Văn Trị, Học Lạc…và cả truyện Kiều nữa. Tôi khóai nhất thơ Nguyễn Công Trứ, bái phục ông mấy lần bị phạt xuống làm lính thú vẫn kiên trì, dũng cảm, đủ nghị lực vuợt qua khó khăn để được phục chức, rồi lên chức…Có lẻ từ sự khó riêng của tôi, tôi thấy ở tiền nhân một gương kiên trì, một nghị lực mênh mông để học hỏi, noi theo…Bởi vậy, lúc đó tôi thuộc lòng hết biết bao bài thơ của ông, thậm chí thuộc luôn Hàn nho phong vị phú dài chắc sáu bảy chục câu, bắt đầu bằng “Chém cha cái khó, chém cha cái khó!...”. Tôi khóai những vần thơ sảng khóai, lạc quan của tiền nhân ngòai sở thích riêng, hòan cảnh riêng của mình, còn do tác động của thầy dạy. Tôi vẫn nhớ mỗi khi vào lớp, thầy luôn tay không như mọi khi. Khi thầy giở giọng, những dòng thơ, lời bình giảng như sẵn có tuôn trào ra một cách trật tự không nhầm lẫn. Sự nhập tâm của thầy khiến thầy như tự tin hơn, giọng giảng như uyển chuyển, hấp dẫn hơn và thậm chí hùng hồn, thuyết phục hơn. Qua những lời bình giảng, tôi cảm ở thầy một mong mõi, thầy muốn truyền tới học trò nghị lực vươn lên trong cuộc sống, chăm chỉ trong học tập và có hòai bão làm việc lớn giúp ích cho đời. Phong thái thầy rất từ tốn, lời thầy rất êm ái khi gieo rắc trong trí óc non nớt học sinh phong cách sống, học tập làm…người, nhưng đi liền đó thầy rất khắt khe giữ các khuông phép. Thầy buộc bài viết của học sinh phải chuẩn về hình thức, coi như đây là việc tập tính ngăn nắp, trật tự trong cuộc sống sau này. Tôi nhớ hòai, khi phát giấy thi kết quả học kỳ, thầy nói trước lớp: “Trò Hải viết bài có nhỉn hơn trò Lực một chút, nhưng bài trò Lực viết rất chuẩn về hình thức. Trò Lực có ý thức về những gì thầy dạy, nên trò Lực đứng đầu, Hải thứ hai..”. Đông Hải ở cạnh nhà tôi, cả hai đều đậu hạng cao kỳ thi vào lớp 6 trường Hòang Diệu. Lúc đó được thầy khen, hạng cao, tôi chỉ biết mừng, không nhận thức cách chấm điểm của thầy có sòng phẳng không, nhưng những gì thầy dạy về hình thức bài viết tôi giữ, làm theo tới bây giờ và có lẻ suốt cuộc đời. Tất nhiên tác động lời thầy dạy đâu phải dừng lại ở chuyện đơn giản vậy. Đó là nền tảng cho những chuẩn mực lớn hơn trong cách sống của tôi sau này.

    Thầy từ Sài Gòn về Sóc Trăng thăm con, sẵn dịp thăm hỏi các học trò cũ. Khá lâu không gặp thầy, nay sẵn dịp tôi bèn hẹn và tới thăm thầy. Nhà thầy trong khu yên tỉnh, nhìn ra công viên. Chỉ có hai thầy trò trong buổi chiều lộng gió. Tóc thầy đã bạc phơ nhưng nụ cười thầy vẫn khiêm tốn, hiền hậu như thuở nào. Mừng thầy còn khá mạnh khỏe. Tôi hỏi về chuyện hồi thầy dạy học. Không dè thầy nhớ rất tốt, nhớ tên mấy thằng bạn lớp tôi nữa, như Thanh Vân, Ngọc Thành, Công Trí, Hút Sơn… Tôi nhắc tới tác động về cách dạy của thầy như một lời khen, tuy quá trễ. Thầy chợt trầm tư nói là thầy dạy quốc văn trung học, trong đó truyền đạt được tình yêu đất nước cho học trò là tiêu chí hàng đầu. Mọi người thể hiện lòng yêu nước qua nhiều cách, nhưng ở tuổi học sinh, khi chưa đủ tri thức, chưa nhiều kinh nghiệm…thì cố gắng học, bền chí vượt khó, biết yêu thương, biết quí trọng những giá trị truyền thống…là rất tốt rồi. Nhìn lại, hồi đó ít học sinh trốn học, chày lười, hổn láo, văng tục, gây gổ…chắc chắn phần nào là kết tinh tâm huyết của bao lớp cô thầy. Tôi cũng biết bản thân thầy cũng là một gương sáng cho tôi. Thầy lớn lên ở Sài Gòn, gặp khó khăn từ nhỏ và suốt thời gian đi học. Nhưng kết cục có hậu, thầy học giỏi, ra trường cuối năm 1964 với thứ hạng cao, chọn nhiệm sở ở trừơng trung học công lập Hoàng Diệu tỉnh Ba Xuyên, nơi có ân tình với thầy do chuyện tình cờ.

   Sau ngày giải phóng, như các thầy có gốc sĩ quan biệt phái, thầy đã học tập cải tạo. Khi về, một học sinh cũ đã giúp thầy có việc làm trong ngành văn hóa thông tin, nhưng thầy chỉ bám khỏang một năm rưỡi. Rồi thầy thuê chỗ mở quầy bán sách báo và vô cùng tất bật buổi đầu. Nghề mới đó theo gia đình thầy tới bây giờ, con gái thầy đang nối nghiệp. Sau thời gian trôi dạt khá lâu, những năm đầu 90 khi trở về làm việc trong tỉnh lỵ, tôi như gặp thầy hàng ngày khi ghé sạp báo thầy mua báo. Thỉnh thỏang, lúc thầy trò cùng rãnh rỗi, tôi cũng dừng chân để thầy trò có đôi ba câu thăm hỏi cuộc sống lẫn nhau. Hàng năm hãng tôi có làm lịch để tặng nhân viên, biết khả năng thầy, tôi nhờ thầy làm chuyện đó như là một cử chỉ nho nhỏ thể hiện ân tình trò thầy, giúp thầy thêm việc. Không dè thầy làm xong rất tốt, nói giá tiền rất rẽ so người khác. Tôi ngạc nhiên, thầy cười nói thầy làm giùm, chỉ muốn giúp tôi!

   Từ nhiều năm qua thầy chuyển về nhà cũ ở Sài Gòn sinh sống. Mấy năm trước thầy sửa sang xong, ăn tân gia, tôi có tới dự cùng một số học trò cũ của thầy đang mưu sinh trên đó. Nhà thầy từ cha mẹ để lại, không lớn, trong con hẻm nhỏ ngoằn ngòeo. Trên đó thầy đã thử thời vận mấy lần như phát hành sách, báo; làm du lịch…và kết quả đều không như mong muốn. Lý do được thầy đúc kết tại thầy quá thẳng tính, không biết nuôi, chiều mấy tay có quyền. Thầy không hụt hẩng, không buồn nhiều chuyện đó. Thầy có bản lĩnh từ thời trẻ, đã chịu đựng và vượt qua nhiều chuyện khó hơn, vẫn yêu đời, lạc quan trong cuộc sống. Nên giờ tôi thấy rất rõ tự bản thân thầy đã và đang là một minh chứng trung thực để lời khuyên dạy ngày xưa của thầy thêm sức sống, thêm sức thuyết phục góp phần cho học trò thêm hành trang hữu ích vào đời. Chính tôi rất thấm thía đường thành đạt của bản thân mình hôm nay đã được lót bằng những viên gạch tảng từ các cô, thầy. Sự tôn kính các thầy cô nói chung, thầy Phái nói riêng luôn trong thâm tâm tôi, mãi mãi…

                                                                                                                  HQL

Những người bạn của tôi

     Sóc Trăng là xứ Miên, có nhiều Chùa Miên và người Khmer sinh sống ở đó. Người Miên đi tu ở trong Chùa thường gọi là “ông Lục” (giống như người Việt mình gọi là ông sư bà sãi). Sở dĩ phải nhập đề dài dòng như vậy vì sợ bạn bè hiểu lầm cái nick name của Khứa, Khứa người trần mắt… viễn đàng hoàng, hổng có tu hành gì ráo, cao lớn đẹp chai, vai ngang, lưng tấm thớt, tên khai sanh của Khứa là HQL, nhưng đám nhà tám gọi Khứa là ông Lục,( đọc trại tên vậy mà) bởi vì tánh Khứa từ bi hỉ xã, dang tay dài thòng để kết nối đứa này đứa kia, chịu chơi hết mình mỗi khi nhập cuộc.

     Hồi đi học tui không biết Khứa vì khác lớp, sau 75 càng không biết Khứa là ai nếu đi lạc giữa SG mà chẳng phải lòng nhau. Dòng đời năm chìm bảy nổi khiến bạn bè tứ tán, khi tui bơi được về quê cũ thì đã già chát, làm sao mà nhớ nổi hết từng khuôn mặt hồi xưa chung lớp chung trường. Tui gặp khứa ở những lần họp bạn. Bạn bè trai gái gần xa khứa đều chơi chung hòa đồng và cởi mở, dần dần tui tin cậy và thấy thân thiện với Khứa, quan chức nhưng không “chảnh” là được. Họp bạn Khứa ngồi một chỗ, ai nói sẳn thì cười (chưa có ..8 như bây giờ) nhưng con mắt khứa thì quan sát điều động khắp nơi, trên bàn ăn thấy tụi con gái ăn bóc hải sản mà thiếu giấy chùi tay, khứa kêu người lấy ngay hộp khăn giấy để gần các nàng, nam thực như miêu vì lo nhậu quên mồi, đồ ăn còn đầy nhóc, Khứa cầm dĩa sớt gọn lỏn qua xóm nữ xực như hổ. Mỗi bận tổ chức đi chơi xa, Khứa là người lo từng chai nước đến tấm bạt cắm trại…Tui đánh giá tánh Khứa chu đáo và rất nhiệt tình. Từ khi quen Khứa thì cuộc họp mặt có vẻ bài bản hơn, địa điểm cụ thể là quán cà phê Giao Hạ, số lượng khách mời tham dự “đông vui hao”. Nhất là khi có bạn phương xa về, chỉ cần alô là Khứa và đám bạn chuẩn bị bàn nhậu hết sức chu đáo để đón bạn (dù có bạn chỉ nhớ mang máng cái tên chớ không chắc gì biết mặt) như MN nghe đâu từ bên Úc về, phone cho LHM là muốn gặp bạn cũ, thế là LHM và Khứa lên kế hoạch tiếp đón. Bạn bè ngóng cổ chờ từ 9g sángđến 12g trưa, hàng chục cú phone vẫn không liên lạc được với bóng hồng…Té ra nàng đã bay về SG vì bận đột xuất không kịp bye bye. Bạn bè giận vì bị cho “leo cây”, nhưng khứa chỉ cười cười, đề nghị các bạn ăn nhậu vui vẻ đi, tức chi cho mệt mình, vì đâu có ai biết rõ về cô bạn xa lắc xa lơ đó đâu, từ đó nàng có cái nickname Nguyệt lèo!

     Chơi với Khứa cũng khá lâu, nhưng tui cũng vô tình không biết nhiều về hoàn cảnh Khứa, nhà cửa ở đâu, vợ con mấy đứa, có bạn hỏi tui biết mặt bà xã Khứa chưa, tôi chỉ thấy loáng thoáng một lần trong quán ăn sáng nào đó, vợ Khứa gật đầu chào đám bạn trời thần của chồng rồi phóng xe đi mất. Sau này biết thêm Khứa có 2 đứa con gái. Trong khi đám bạn làm sui thành ông nội bà ngoại, đứa nhỏ nhí của Khứa mới chừng 8 tuổi. Nó hay quấn quít với Khứa mỗi khi họp bạn tại nhà, nên nó biết khá nhiều bạn bè của ba nó. Qua nó, tui biết thêm Khứa cũng biết làm thơ con kiến, nó khoe ba nó làm mấy tập thơ tặng riêng cho nó. Té ra Khứa cũng có cả bụng thơ mà đâu ai biết. Khứa có anh trai em gái đầy nhóc, mà anh em nhà Khứa cũng tánh thân thiện cởi mở, gặp bạn của “hia” là họ trãi tấm lòng hiếu khách. Có lần vợ chồng tui về quê chơi, em gái Khứa mời về nhà ngũ cho dzui. Nó nói ở khách sạn tốn tiền mà không tụ họp bạn bè chơi bài tiến lên được. Cũng có lý! Ông anh Khứa có vườn me, bây giờ là nơi cắm trại lý tưởng của mọi người mỗi khi bạn bè họp mặt, khung cảnh thoáng mát, yên tỉnh, lở nhậu xỉn nằm đó phê một giấc đã đời cũng hổng sao, bởi vậy mấy đứa bên này khoái đăng ký tour “Vườn me trip” là vậy.

     Có thể khi ngồi vào bàn làm việc mặt Khứa khó đăm đăm vì áp lực nặng nề của công việc, nhưng khi đánh tòn teng trên võng tán chuyện thư giản với bạn bè, nghe tiếng cười sang sảng của Khứa thì đủ biết mức độ “xã tress” của Khứa ở tầng số nào. Coi tướng tá bự con vậy chớ Khứa đi khám bệnh hoài, làm tui cũng lo lắng cho sức khỏe của Khứa, hổng biết trái tim Khứa có chiụ nổi vài chục năm nữa không? Có lần đi chơi đâu đó, như là ở vườn me, Khứa chỉ miếng đất nhỏ xíu ở cạnh đó, nói tỉnh queo “Tui cũng có miếng đất để dành mai mốt về đây gần gủi má tui..” Khứa còn trẻ mà lo hậu vận sớm quá, hổng lẽ Khứa bi quan vậy sao? Ê ! nhậu vừa vừa thôi nhe, Khứa mà đứt bóng thì có nhiều đứa khóc mờ mắt.

     Lâu lâu rảnh lên mạng tán chuyện với mấy bà chằng lửa, Khứa không ngán đứa nào chọc ghẹo, hay sợ bà xã đi ra đi vô cằn nhằn dòm ngó computer như hoàn cảnh của bạn Khứa. Chỉ ngại thỉnh thoảng có “meo” của thằng bạn nối khố thời đi học tung lên mạng những trái lựu đạn xịt khói làm khổ nhau. Có lần tui đề nghị Khứa đổi tên để khỏi bị phiền, tui nói vụ đó với mấy đứa bên này. Khứa đổi tên Luckie cũng hay vậy (nghe có vẽ hải ngoại!), nhưng TH nói tên đó trùng tên với con chó cưng nhà nó, TH sợ tối nằm chiêm bao gọi tên Luckie, Luckie thì chó sủa um sùm, chồng nó biết. Thiệt là hết ý kiến! Gần đây nhân vấn đề thời sự nóng hổi bên Mỹ, Khứa đã đổi lại nick name “Obama@, nghe hết hồn! Khứa chơi nhiều tên bạn, nhưng Khứa kỵ đứng gần với tên Kiệt vì sợ ..xui, nghĩ lại xem hai đứa đứng gần nhau làm ăn gì nổi. Bởi vậy Khứa khoái chơi với Cường (chồng TH) cho có vẻ..sung độ!

    Tánh khứa bộc trực, trong một lần tranh cải trên mạng về mối bất đồng quan điểm nào đó giữa bạn bè, Khứa đã viết mấy dòng bộc bạch : “Mỗi người ai cũng có hòan cảnh riêng,, không ai giống ai. Mỗi người đều có chính kiến riêng mà người khác phải tôn trọng. Do chữ phải TÔN TRỌNG, nên không áp đặt (dù một cách vô tình ) suy nghĩ mình lên người khác, hoặc ảnh hưởng người khác. Tôi mong, các bạn hiểu ở góc độ này. Tôi sai, xin các bạn bao dung một lần. Ngọc Ánh, đến với bạn cũ ( trong nước ) như là Ánh răng thỏ ngày xưa ( dù tôi không biết biệt danh này trước đó ), đến với tâm trạng vô tư, vui tươi, thỏai mái thậm chí là hồn nhiên dù là U60 cả rồi. Mọi người đón nhận, chan hòa, thậm chí chia sẻ. Các bạn sẽ không cần biết, không cần tìm hiểu trước đó Ánh như thế nào. Mà dù thế nào, tôi nghĩ các bạn (trong nước ) đều chấp nhận, vì trước mặt là Ngọc Ánh đúng nghĩa, là bạn thân ái ngày nào. Tốt hơn, không nhắc quá khứ, để thể hiện sự tôn trọng đó..” Tui tâm phục khẩu phục khứa vì sự thẳng thắng này!

    Trong đợt ra mắt trang Blog của nhóm HD 68-75, Khứa quả là tay viết sung độ. Đọc hàng loạt bài Khứa viết về bè bạn, có chuyện đọc rồi cười tủm tỉm, có chuyện tâm tình bây giờ mới kể ra, có chuyện kể rồi ai cũng biết, nhưng khi đọc lại thấy thấm ý và bật cười ha hả. Bạn bè của Khứa đều có mặt có tên trên từng cây số, ai cũng khoái nghe người khác nói về mình .. “chuyện đôi ta buồn ít hơn vui” như vậy chuyện tụi mình, cái đám học trò “xây lố cố” của thế hệ trước 75 có nhiều chuyện vui để kể nhau nghe. Hồi đi học thấy hiếm hoi những tên “anh hoa phát tiết ra ngoài”, nhưng khi về già, ai cũng có một bồ thơ văn để tâm tình kể lể, đọc cũng hay chớ bộ! Thế thì tại sao các bạn không cầm bút lên để cùng nhau làm đầy trang Blog!

    Mấy con nhỏ kia xúi tui viết về Khứa, vì tụi nó có nhiều chuyện hỏng dám nói ra. Còn tui nói ra vì tui nghĩ là Khứa đáng được bạn bè quý mến, dĩ nhiên là có rất nhiều Khứa khác cũng dễ thương không kém trong ngăn tâm thất tâm nhỉ của tui, nhưng tui để dành khi khác. Hãy đợi đấy!

Tê Anh Nờ A

Texas- mùa này lắm những cơn mưa- 2008

Những người bạn của tôi

     Không có bà con hay quen biết TTKH. Hơi giống nhau chỉ là tình cờ. Chắc bạn cùng thời đoán ra ai, nhất là con trai thì mau mắn lắm .

    TTK học chung lớp tôi hai năm. Lên năm lớp 12 TTK chuyển qua ban A. Hai năm cũng nhiều chuyện để nhớ, để nói ra đây. Huống chi hơn hai mươi năm sau TTK hay về thăm Sóc Trăng, thăm bạn cũ và có mặt dự buổi họp chợ thường kỳ trên internet với bạn trong ngoài nước. TTK không cao, trắng trẻo, tóc đen thiệt đen và dợn nữa. Nói chậm và khá dễ nhìn. Ngồi bàn đầu trong lớp, học giỏi, thầy thương, bạn mến và chắc cũng có nhiều bạn trai thương thầm, nhưng TTK ít giao du, ít ồn ào nên không hiểu sự tình của TTK ra sao.

    Lúc lớp 10, chắc toán cũng giải được rồi, nhưng thầy không kêu lên bảng giải cho lớp coi, TTK quay ra chỉ dẫn bạn được thầy ưu ái đang đứng trên bảng. Vừa chỉ vừa chọc khiến bạn nam đang giải trên bảng làm trật tới trật lui. TTK và các bạn bàn đầu được dịp cười. Bạn bị cười là tôi. Tôi phải tìm sách học trước môn toán. Những lần tôi lên bảng sau đó, con gái bàn đầu chắc ngạc nhiên trong bụng vì tiếng ghẹo không còn hiệu nghiệm.

    Học xong học kỳ, gặp nhau ở liên hoan lớp. Tôi trổ tài leo cây hái mấy chùm lý cho TTK, bị kiến vàng bu cắn quá chừng. Kiến này tôi quen từ hồi nhỏ trong quê, cắn đau một chút, không độc nên tôi đâu ngán. Chịu kiến cắn để được TTK khen mấy câu lấy lệ mà vui. Qua Tết, TTK rủ nhóm bạn vô nhà ở Vũng Thơm ăn bánh hỏi heo quay nhân Thanh Minh. TTK là tiểu thơ, nhà cửa lớn khang trang, khác hẳn hoàn cảnh tôi. Việc học trôi qua êm đềm, TTK học không thua tôi chút nào khiến tôi phải ráng học hơn. Thỉnh thoảng cũng có dịp chơi chung nhưng ít khi nói chuyện nhiều. Có dạo một số bạn trong lớp kéo nhau vô nhà TTK để được đưa đi vườn xoài chơi khá vui vẻ. Qua lớp 11 tôi nghe anh này, bạn nọ đang theo TTK. Chuyện tình cảm thêu dệt cấp số nhân, tôi thấy TTK chắc khá khỏe mới tiếp chuyện nổi nhiều anh chàng như vậy. Hai mươi mấy năm sau, sau nhiều lần gặp lại, vui vẻ tâm tình tôi mới dám hỏi TTK là hồi đó có nhiều bạn trai tỏ tình không. Câu hỏi hơi thiếu tế nhị, nhưng giờ tuổi cao hết, chuyện xưa đã là kỷ niệm, khơi dậy để tìm chút dư âm để làm niềm vui, không tổn thương ai. TTK trả lời là cũng có ý đợi mà không thấy ai nói gì hết!

    Gần bốn tháng sau giải phóng, đang ở trong quê tập làm ruộng tôi có chuyện ra chợ, anh tôi đưa tôi tấm thiệp mời sinh nhật viết tay của TTK do Hoài Lan gởi tới. Nhận thiệp trễ cả tuần nên đâu dự được. Sau đó ít có tin tức nhau. Qua năm 76 khi lên Sài Gòn học tôi có ghé thăm TTK mấy lần khi TTK đang học trường tài chánh trên đó. Có lẻ biến động lớn của xã hội tác động lớn tới tâm tư, tình cảm mỗi người ở các góc độ khác nhau. Tôi cảm nhận TTK nói chuyện chỉ là lịch sự và không muốn gặp lâu. Có lần tôi tới thăm biết tin trước đó TTK đã đi rồi.

     TTK đi bao nhiêu năm tôi hoàn toàn không biết tin tức. Khoảng năm 88 tình cờ gặp một bạn thân của TTK, tôi biết địa chỉ của TTK qua bạn này. Tôi viết thơ thăm hỏi. Những lá thơ đầu tiên gởi TTK tới nay tròn 20 năm. Tôi không nhớ năm nào TTK về lần đầu tiên, năm 94 hay 95. Lúc đó TTK còn bở ngở, chưa muốn tiếp xúc nhiều bạn bè cũ. Chỉ thăm quê và lại ra đi. Sau đó TTK về thêm nhiều lần, quen dần với đời sống trong nước. Những lần về sau này gặp bạn nhiều hơn. Nhưng bản tính thuở nào cũng vậy, TTK không thích ồn ào, gặp bạn cũ cũng vui vẻ và nhỏ nhẹ. Tôi cũng tháp tùng TTK đi chơi nhiều chuyến. Qua đó biết TTK cũng khá bôn ba. May mắn là ghe vượt biển tới đảo mới chìm. Những năm đi học sau đó khá vất vả. Học Y vài năm, chuyển qua ngành khác, có bằng Master. Nhưng làm việc lại trong lĩnh vực khác nữa. Lập gia đình khá lâu, đang sinh sống ở Texas.

    Những năm sau này, khi gặp nhau nhiều lần, gặp tận mặt và trên internet, mọi người ăn nói thân tình hơn. Gặp nhau hay nhắc chuyện trường xưa, cô thầy bạn cũ, nhắc tới tính cách từng người thuở học sinh thơ ngây, nhắc những chuyến vui chơi đầy tiếng cười và chọc nhau chuyện thời nay. Những khoảnh khắc cởi mở nhất thì nói chuyện vui. TTK cười nói giá mà hồi đó có ai tỏ tình, mình có gia đình đâu phải vượt biên vất vả như vậy! Câu nói chơi, nhưng không biết có bao anh chàng tiếc vì tính nhút nhát hồi xưa không. Hưng Thoại nếu may mắn đọc được bài này, tới đây chắc có chút ngẩn ngơ .

    Có lần tôi đang ở Cali biết tin cựu học sinh Hoàng Diệu ở đây họp mặt, tôi tới dự, gặp TTK và nhiều bạn cùng thời như Thu Hương, Hồng Nhan, Huỳnh Thái, Thái Hồng, Thắm, Thủy , Mai, Hạnh, Nhung. Sau họp mặt cả nhóm bạn kéo nhau đi quán ăn kem nói chuyện xưa tới nữa đêm. Hôm sau chị Điệp và TTK đưa tôi thăm Long Beach, tôi mới cảm nhận một bãi biển vừa sạch vừa đẹp ra sao. Tiếc là lịch trình còn lại ở Mỹ quá ngắn, không có nhiều thời gian rong chơi các bạn xa xứ. Sau đó TTK về thăm quê. Tôi trả lễ, tổ chức họp mặt bạn tại nhà tôi khá đông và vui, tốn con rằn hầm xả và mấy con chuột đồng rô ti. Lần đầu gặp bạn đông như vậy khiến TTK quýnh luôn vì nhiều lời chào và câu hỏi quá. Nhưng qua đó sợi dây liên kết bạn bè ngày một thắt chặt hơn. TTK giờ ăn nói hồn nhiên, thoải mái hơn không còn tiết kiệm tiếng như hồi nào. Nhiều bạn trai lẫn bạn gái khen sao còn đẹp quá khiến TTK muốn chảy nước mắt vì cảm động, nhưng cũng vớt được câu nói đáng nghe là lần sau về K sẽ đem theo nhiều kẹo tip những người khen!

     Nhà tôi từng tiếp đón nhiều lần người thân TTK khi từ nước ngoài về thăm lại quê nhà. Ba má anh em TTK đều biết tôi, nhà tôi. Khi dự hội chợ Brusell tôi, vợ tôi cũng từng tới thăm nhà ba má TTK cách đó không xa. Sự thân mật dựa trên nền tình cảm ngày càng tốt hơn. T TK hay nói giỡn bắt đầu bằng giá mà , nếu mà…để khơi chuyện cũ làm vui buổi gặp mới. Nào ai có thể thay đổi quá khứ. Nhưng câu nói điều kiện cách không có thật ở hiện tại cũng thực sự ít nhiều làm sự suy nghĩ thêm nhiều hình ảnh lạ, êm đềm. Không biết tôi có bị nhiễm kiểu nói chuyện đó không. Đôi khi trong chiêm bao cũng mơ hồ thấy chuyện giá mà, thức dậy không dám kể ai nghe.

                                                                                                              HQL

Những người bạn của tôi

    Chiều sau đêm Noel, quán 150 đầy gío mát ở khu ngòai trời. Góc xa nhất, bàn sáu người. Cao Văn Quang, Nguyễn Kế Vị, Hồ Quốc Lực chung lớp 9A4 ngồi chung Lý Hòang Minh, Trần Lái, Trầm Văn Thành. Ba bạn sau chung lớp 9A5. Quang từ Vũng Thơm qua Mỹ Xuyên thăm Kế Vị.Cả hai qua Sóc Trăng ghé thăm Minh. Thỉnh thoảng Quang mới ra thăm bạn ở Sóc Trăng, Minh đâu cho Quang về sớm. Minh nhắn thêm các bạn còn lại. Buổi bia hình thành .

    Mỗi khi họp bạn đều có nhắn tin Trần Lái tới dự chung vui. Nhưng kêu mười lần, chín lần nó trả lời đang ở tận Hà Nội, đang chạy lo gì đó, chuyện cơ quan. Riết rồi làm biếng rủ nó. Hôm nay có nó dự là chuyện hiêm hoi. Trong bàn ăn với các bạn Lái lúc nào cũng thể hiện rõ bản tính của mình, là pháo của bàn cờ. Không hẳn là pháo dội trong trận đánh còn là pháo nổ cho không khí thêm ồn ào. Nếu buổi họp nào có Trí Hiền, Lái hay tới lịch sự xin phép ngồi kế bên! Lái bắt đầu kể chuyện xưa, về tình cảm nó với Trí Hiền. Nó nổ như pháo chùm, pháo dây, không ai làm chứng nó nói chơi hay nói giỡn. Thường là Trí Hiền phải bỏ chỗ chạy lấy người, qua tá túc gần nhóm con gái mới yên thân. Hôm nay có khác. Lái, sau mấy ly bia, chợt móc chuyện cũ của Minh ra phán xét. Lái nói Minh thời trẻ quậy quá, có lúc phá gia cang nhà người. Lái nói là vợ Lái phiền Minh nhiều vì người bị Minh làm phiền nhất là bạn gái vợ Lái. Minh bào chữa nói mày chỉ nghe vợ mày nói chỉ một chiều, không đúng sự thật, tao bị oan. Mầy đừng vội tin phụ nữ nói! Lái lên giọng, ai nghe vợ nói mới là người bản lĩnh, trung thực! Rõ đây là lý lẽ đặc sắc của riêng Lái. Minh yêu cầu ngày nào mày tổ chức nhậu tại nhà mày, tao sẽ nói cho vợ mày biết sự thực. Lái lơ là chuyện đó lại nêu ra dẫn chứng cho thấy Minh bỏ nhiều công sức lấy lòng..phụ nữ rồi để đó. Lái kể Minh từng mua đồ hấp bánh bao cho cô bạn, để cô bạn gái có cái mưu sinh. Minh mắc mưu, nói chuyện này chỉ có Trần Khả Trung biết, nó mất rồi. Chắc Trung kể mày nghe trước khi nó mất. Lái có cớ lên giọng nói thấy chưa Minh nó nhận chuyện cua gái đầy màu sắc của nó, đâu phải hiền từ gì. Minh phản pháo nói Trần Lái đâu vừa. Khi còn học đại học, Lái từ sài Gòn về ghé Cần Thơ thăm Minh. Tình cờ nó gặp cô gái quen biết Minh. Nó vẽ vời ra sao không biết, hai người đèo nhau trên chiếc xe cô kia đi vòng vèo đâu đó suốt hai ngày. Rồi Lái ta lặn mất. Cô ta kiếm Minh để tìm Lái. Minh đâu biết ất giáp gì, bị cô ta giận vì tưởng Minh đồng lỏa gian dối cô ta! Hai người này trước đây ân nặng tình trọng. Nay không biết sao ai cũng muốn thể hiện mình hơn người còn lại. Có lẻ do Trần Lái đi công chuyện ngòai Bắc nhiều, quen ăn nói dẻo miệng, nay lấy Minh ra để thử năng lực vẽ chuyện của mình. Sẵn nhắc tới bạn Khả Trung đã mất, Lái qua kể chuyện LXO. LXO chung lớp 9A4 với Quang, Vị, Lực. Sau 75 nó nghiện hút. Bao nhiêu tiền mà đủ lo nàng tiên nâu. Túng quá nó tìm kế xách. Ông bà ta tổng kết câu chữ hút xách quả chí lý. LXO lên Cần Thơ tìm vợ chồng Trần Lái mượn xe đạp đi công chuyện. Hai lần mượn bất thành vì vợ chồng Trần Lái tuy thương bạn nhưng còn tinh thần cảnh giác với thái độ không bình thường của LXO. Nay LXO mất rồi. Cũng có chút tiếc thương nó, tính tình hiền khô, thiếu bản lĩnh với đời. Hương hồn LXO chắc nghe các bạn còn nhắc tới mình cũng có chút an ủi. Quang nghe Minh và Lái kể nhau nghe chuyện của người kia, nóng giơ tay xin phát biểu can không dè còn bị Lái chê là mày như cục bột, đâu biết chuyện cua gái thời trẻ nổi tiếng như tao mà xía vô! Quang còn vớt được câu phán là Trần Lái như Lão Ngoan Đồng trong truyện kiếm hiệp Kim Dung, giả tỉnh giả say trêu người. Cũng chí lý. Sau khi làm Quang cụt hứng, Lái lại quay qua hỏi Kế Vị là Vị có thấy nó đẹp trai, ăn nói có duyên không. Vị trợn mắt ừ để nó vui lòng. Nó quay qua phân bua với Trầm Văn Thành nói nảy giờ mày thấy tao nói có đúng không. Thành nói tao chỉ thấy câu mày hỏi tao là đúng nhất. Tao cũng trả lời là giữa mày và Minh tao không tin ai nói hết! Nọ quê độ, bưng ly bia mời mọi người uống cạn. Ai cũng hưởng ứng, chỉ ly bia nó lưng chút xíu. Nó bào chữa là tao mời tụi mày mà. Có ai mời tao uống bao nhiêu đâu! Chỗ này chắc là bài học quí nhiều bợm bia còn phải học Lái. Tự nhiên hôm nay Lái nói năng họat bát, lý lẻ khúc chiết, chặt chẻ, bất ngờ cho đám bạn còn lại.

    Chưa dừng lại ở đó Lái còn ngắt tiếng Minh khi Minh nói về chuyện trong cơ quan. Lái nói chỉ có ai uống bia yếu kém, không còn biết chuyện gì nói, mới mang chuyện cơ quan ra nói. Minh hơi bị quê độ, nói tao nói chuyện sếp tao là bạn học của Lực chớ đâu ai lạ. Lái tiếp tục lý lẻ kiểu Lái là ở cơ quan ai nói chuyện nhậu là người đó quá yếu, không biết gì làm, không biết gì nói, nên mới lấy chuyện nhậu ra nói! Xong nó tự thưởng bằng ly bia mới rót không thèm mời ai.

    Nói nhiều như vậy, nhưng bao nhiêu thức ăn mang ra là hết sớm. Vừa nói vừa ăn, vừa uống nữa. Ai nói U60 yếu! Lực xin tì nghỉ uống vì hết khả năng chứa. Trần Lái chê, nói tao còn có thể thêm mấy chai. Rồi nó kêu tiếp tân tiếp tục khui bia. Lái rót bia lấy ngón tay chặn ở miệng chai, Quang lại chìa tay bắt tay mọi người hoài, là những cử chỉ hơi ít thấy hàng ngày, báo hiệu những chuyến đò sắp tới bến. Nhưng trước khi ghé bến mấy chiếc đò này còn ầu ơ chống sào lựa chỗ đậu tốn thêm mấy chai bia. Cao Văn Quang đã xong việc phát thiệp mời các bạn dự Lễ cưới con gái lớn mình vào cuối tuần sau. Các bạn cũng xong một buổi gặp mặt vui vẻ, đầy tiếng cười và cải. Ai cũng căng cái bụng nhưng chắc chỉ Trần Lái là còn cười trong bụng vì lén uống ít hơn mọi người lại được một buổi thực tập phong cách mới của mình, hứa hẹn một Trần Lái hôm nay ăn nói lý lẻ, từ ngữ phong phú dù đôi khi không đúng ngữ cảnh lắm, một Trần Lái dám dũng cảm tin chủ nhà chê bạn, bạn thân thiết của nó bao năm. Tôi nhìn nó, thấy nó cũng có chút đẹp trai như nó đang tự hào với cả bàn tiệc. Thậm chí còn hơn đẹp trai nữa

                                                                                                                     HQL

Văn - Truyện ký

    

    Xứ Năm Căn bên kia phà Đầm Cùng là mõ tôm thứ thiệt bự của đồng bằng sông Cửu Long. Cũng có thề là lớn nhất nước. Một nhà máy đông lạnh mọc lên để tiêu thụ sản vật quí gía kia là chuyện đáng làm. Năm 1983 Cà Mau và Trung ương hợp tác, nhà máy đông lạnh họat động sau đó hai năm. Nay cơ ngơi nhà máy rất tươm tất. Do có quen biết trong nghề, bạn mời tôi dự Lễ kỷ niệm 25 năm thành lập.

     Từ 7 giờ sáng xe tôi từ Cà Mau theo quốc lộ I xuôi Năm Căn. Hơn 40 km đầu đường lộ nhựa phẳng phiu. Hai bên nhà cửa khá nhiều, đẩy lùi rừng đước tận xa xa. Xe qua Cái Nước trước khi vào ranh giới Năm Căn. Gần ranh giới huyện, một nhà máy đông lạnh khá lớn sừng sửng bên đường, như khẳng định, nói lên thế mạnh của vùng đất cuối trời tổ quốc. Tại phà Đầm Cùng nước rong tràn lênh láng mặt lộ, cũng may nước đang rút. Đây là con nước có biên triều cao, chắc một phần do gió chướng. Chỉ mất không tới 5 phút phà cặp bên kia sông. Quảng đường non 20 km còn lại chưa thi công hòan chỉnh do còn 5 cầu đang khởi động xây. Cầu tạm với dòng chữ cảnh báo đầu cầu khiến ai cũng lạ CẦU SẮP SẬP, CẤM XE TẢI. Cầu sắp sập vẫn cho xe du lịch qua lại, lở sập ai chịu? Cầu có tên nghe là lạ: Ông Tình, Ông U, Lòng Tong, Cựa Gà…Đọc tên thấy cầu Cựa Gà tự nhiên nhớ tới Tú cựa gà, cô hiệu trưởng tiểu học vui tính. Ngộ thiệt, cựa gà có gì ngộ đâu mà đem đặt tên cho cầu. Vắng vẻ quá, lại gấp đi tôi không thể hỏi gốc tích cái tên này .

     Xe đậu bên đây sông thị trấn Năm Căn do cầu qua sông khá lớn nhưng yếu chỉ dành cho xe hai bánh. Xe honda đưa tôi tới nhà máy. Thị trấn Năm Căn phát triển tự phát vô tội vạ, không thấy con đường nào ra dáng. Xe honda len lỏi trong các đường hẻm, qua khu tập thể để tới nhà máy. Nguyên nhà máy Năm Căn xây dựng trên khu đất hải quân cũ, mặt tiền nhà máy quay ra sông, nhận nguyên liệu, tiêu thụ thành phẩm đều bằng đường sông. Do xa xôi, thiếu lao động. Để thu hút lao động phải xây nhà công nhân. Khu nhà ở cất phía sau nhà máy. Và qua 25 năm đã trở thành khu dân cư sầm uất, chật chội. Thế hệ thứ hai là nguồn lao động cho nhà máy, vì nơi này chỉ có cơ sở sản xuất công nghiệp này là đáng kể.

     Lễ kỷ niệm diễn ra khá tươm tất, có đội văn nghệ huyện tới hỗ trợ góp vui. Có các bậc lão thành chính quyền địa phương và lãnh đạo nhà máy về dự. Khỏang 20 lẳng hoa chúc mừng khiến hội trường không lớn thêm tỏa sáng. Buổi cơm rất sôi nổi, tôi không ngờ tôi được nhiều người biết như vậy, cụng ly mừng gặp mặt quá chừng. Nguyên cách đây hơn hai chục năm tôi từng ở đây trên tháng, ăn cơm bụi, ngủ tập thể để đợi nhận tôm nguyên liệu, kêu đúng là tép bạc tép đất, về Hậu Giang chế biến. Có khỏang 10 nhóm như tôi từ các nơi, theo thứ tự nhận hàng. Hàng được muối nước đá xá trong ghe tải lớn và mất khỏang 12 tiếng ghe tới nhà máy tôi. Sau đó bốc lên xe tải, chở vô nhà máy lột vỏ, phân cỡ, đông lạnh. Con tôm xúât khẩu cam go lắm, đâu phải dễ dàng gì. Sau này khi tôi về làm hãng mới do tôi điều hành, tôi có mua hàng từ đây về bán lại. nhất là tôm cỡ lớn nơi đây rất nhiều. Tuy nhiên chuyện đó qua lâu rồi. Món ăn rất đáng kể ra đây là ba khía muối, khô cá khoai, cá lóc nướng, tôm tươi hấp, mực một nắng nướng… Lâu lâu có dịp, tôi uống bia với ba khía muối do chủ nhà tuyên bố chắc nịch là đồ làm nhà, vệ sinh sạch sẽ. Món ba khía được ưu ái bổ sung thêm do bàn tôi có chủ tịch nhà máy, chủ tịch Hiệp hội… và có tôi. Xong xuống tàu cao tốc đi tham quan mũi Cà Mau. Hai bên sông gặp đầy cống xổ nước, tôm đang được nuôi trên diện tích mênh mông. Giá đường bộ tới Năm Căn xong càng sớm nơi này càng mau trù phú. Tiền đầu tư đúng chỗ sẽ sinh lợi vô kể. Bất ngờ thấy một khu nhà cao mênh mông ngã ba sông. Các anh địa phương noi là nhà máy đóng tàu đang được xây dựng. Nhà máy đóng tàu rộng hàng trăm hecta ở đây, vùng nuôi tôm kế bên. Có thể chung sống hòa bình không ?

     Năm năm trước tôi từng đi mũi Cà Mau với Minh, Thành. Nhưng nay tôi vẫn có ý đi vì nghe nói ở đó đất lỡ, coi cho biết thế nào, để sau này còn rủ bạn đi chơi. Hơn một tiếng tàu tới nơi vì nước ròng chạy chậm. Mũi Cà Mau lỡ bên đông thiệt. Chỗ hồi xưa tôi chụp hình nay không còn thấy, chắc mất vô cả chục mét. Bên lỡ đang được đóng cừ bê tông khá kiên cố chắn sóng gió. Hướng dẫn viên nói, lỡ nơi này nhưng bồi bên hướng tây và bồi lắng xuống phía nam. Nhìn xa xa cả km thấy cây cặm nhiều, không biết để làm gì, nhưng thấy rõ là biển cạn, đang bồi. Để thấy rõ biển bên hướng tây, hướng dẫn viên mời đòan lên tháp cao ngắm nhìn. Tháp được xây trên mặt cống con kinh nối ra biển, cao khỏang trên chục mét. Lên cao thấy tháp như rung rung trong gío biển khá mạnh. Một anh trong đòan phàn nàn sao không xây tháp trên đất liền cho vững chắc hơn, không ai bình phẩm thêm. Trên tháp hướng mắt bốn phương mới thấy cái mênh mông của rừng đước và cũng nhìn thấy bờ phía tây của mũi Cà Mau trong nắng sáng tươi. Có bạn nói chơi nếu mỗi năm mũi Cà Mau lấn biển gần cả trăm mét, riết rồi chắc đụng Mã Lai! Bạn khác tiếp lời tính thử coi mình sống bao nhiêu tuổi để đứng mũi Cà Mau mói thấy đất bạn! Cũng vui vui .

     Đòan kéo nhau vô quán thưởng thức hải sản. Lần trước tôi tới đây chỉ có một quán, nay có thêm quán mới cặp bên kè bê tông, hơi sâu trong đất liền. Chúng tôi theo cầu dẫn vô quán cũ, hơi choi loi trên sóng nước. Khi ngồi trong quán nhìn lại tháp trên mặt cống giữa kinh tôi giật mình. À mình tìm ra lý do sao phải xây tháp giữa kinh, trên mặt cống. Xây trên mặt cống để tận dụng phần móng của cống, xây giữa kinh để làm nổi bật hình ảnh cây đước giương cao với hai hàng rễ cong cong là thang dẫn lên thân tháp. Hay quá đi chớ, có ý tưởng lạ, hấp dẫn nếu ta nhìn được chiều sâu như tôi vừa nói. Tôi nói lại với nhóm bạn, tất cả nhìn ra tháp, đều đồng ý như vậy. Bia được đem ra, thức ăn được bày lên. Ốc len xào xả, khô tôm tích nướng, hào nướng. Phải biết cách mới ăn được ốc len. Ốc len xào dừa như là ngon hơn, nhưng đây không quen làm. Khô tôm tích mùi thơm nhưng ăn hơi thum thủm. Hỏi cô phục vụ, cô ta nói người ta chỉ làm khô tôm chết không bán kịp! Còn tôm sống, tươi bán ngay có giá hơn. Chịu. Chỉ có hào sống nướng mỡ hành là ngon. Nhà máy Năm Căn đưa theo một số công nhân nam lẫn nữ để lo cho các chú, chỉ chọn các cháu gái trông tướng lịch sự, đẹp người. Các cháu sợ các chú chết khát sao mà mời uống bia hòai. Chuyện chú cháu khá vui vẻ trong tiếng cười không ngơi. Trước khi đi tôi có rủ Thành theo nhưng Thành không rảnh. Nếu có Thành, đang độc thân, trong khung cảnh này chắc Thành sẽ ngủ lại Năm Căn nói chuyện thêm với các cháu quá. Trong đòan có anh có con trai học Úc về, sẵn anh ta đưa cháu theo để biết thêm đất nước. Tôi nói mấy cháu gái nên mời bạn trai đó hay hơn là mời các chú hòai. Không dè có kết quả tốt thiệt. Cháu trai đó thật dũng cảm. Không biết do được ái mộ hay nhìn thấy nhiều cô gái trẻ đẹp cháu trai đó không từ ly bia nào hết. Còn ba cháu chạy loanh quoanh tìm góc chụp hình cho đẹp. Trên tàu cao tốc bận về, tôi cũng đâu yên. Ở bận đi, mấy cháu cứ mang rượu tới mời. Nay bận về bia lon cứ tấp nập. Tôi lén lén đổ bớt bia ra sông qua cửa sổ, nếu uống hết chắc bể bụng. Về tới nhà máy, khung cảnh thân quen đập vào mắt tôi. Công nhân liên hoan cả ngàn người, ồn ào náo nhiệt. Hàng năm, hãng tôi đều tổ chức liên hoan tất niên cho công nhân, nhưng quy mô hãng tôi gấp đôi ở đây nên công nhân cũng nhiều hơn như vậy. Tôi cố tình tránh né, nhờ honda chở qua cầu, nơi để xe du lịch để về lại nhà. Đồng nghiệp Cà Mau đi chung quyết liệt mời tôi ghé Cà Mau ăn cơm chiều dù đã 7 giờ tối. Tôi ăn cơm chiều là nữa đêm mới tới nhà. Lúc trên xe, con nhỏ điện hỏi ba chừng nào về tới, tôi lỡ hứa với con và cũng không muốn nạp thêm bia rượu nên quyết liệt từ chối cơm chiều chịu bụng đói về tới Sóc Trăng gần 10 giờ đêm .

     Việc đầu tiên là lục cơm nguội. May còn. Nếu không còn cơm, nhà tôi còn thùng mì tôm, không lo. Con gái nhỏ còn chờ tôi, chưa chịu ngủ. Cháu hỏi ba sao về trễ quá. Tôi nói tại đường xa. Cháu nói vậy ba sao không về từ sớm. Tôi nói đi chung với người ta, ba đâu về sớm một mình được. Cháu nói ba đi xe riêng mà. Trời ạ, sao con tôi nó nhiều chuyện quá, chất vấn tôi hòai. Tôi nói để mai ba viết bài tường trình con đọc, con biết. Giờ ngủ đi con, ba mệt lắm rồi. Quay qua, cháu vừa ngủ, chắc đợi tôi lâu quá. Nghĩ lại, mũi Cà Mau thôi thúc lòng ta ai cũng muồn tới để thỏa mãn tò mò, sự mong đợi hơn là điểm tham quan du lịch. Bởi tới đó nhằm lúc nước ròng là tàu vô không tới. Bởi ở đó đường đi, khung cảnh bị tróc lỡ bởi sự xâm thực của sóng và nước. Quán ăn cũng đơn sơ như nhiều nơi. Ấn tượng để lại sau chuyến về đất mũi trong tôi chỉ là tháp tham quan hình cây đước và hai tiếng cựa gà quen quen .

                                                                                         HQL